कार्तिक २४, २०८३
तिहारको चौथो दिन आज गाईको पूजा गरी मीठा परिकार खान दिएर मनाइँदैछ । हिन्दू धर्ममा गाईलाई पवित्र जनावर मानी पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ । घर, गोठ र समुदायमा आज गाईलाई सम्मानपूर्वक पूजा गर्दै हर्षोल्लासका साथ पर्व मनाइँदैछ ।
गाईले दिने दूध आमाको दूधजत्तिकै पोषिलो हुने विश्वास गरिन्छ । यही विश्वासका कारण गाईलाई गौमाताका रूपमा सम्मान गर्ने चलन छ । गाईबाट दूध, गोबर र गहुँत प्राप्त हुने भएकाले पनि धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले यसको विशेष महत्त्व रहेको मानिन्छ । गाईलाई घरको सम्पन्नता र शुभताको प्रतीकका रूपमा पनि हेर्ने गरिन्छ ।
धार्मिक परम्पराअनुसार विधिपूर्वक गाईको पूजा गरी मीठा परिकार खान दिँदा पुण्य प्राप्त हुने विश्वास छ । पूजाका क्रममा सामान्यतया गाईलाई सफा गरी टीका लगाइन्छ, माला पहिर्याइन्छ र मीठा परिकार तथा घाँस खान दिइन्छ । भक्तजनले गाईको परिक्रमा गरी आशीर्वाद लिने चलन पनि छ ।
नेपालका केही स्थान र समुदायमा कात्तिक कृष्ण औँसीकै दिन गाईपूजा गर्ने चलन छ । तर शास्त्रीय मान्यताअनुसार औँसीको अन्त्य र प्रतिपदाको सुरुआतमा गाईपूजा गरिन्छ । त्यसैले पूजा गर्ने समय र विधिमा स्थान तथा समुदायअनुसार केही भिन्नता देखिन्छ । धेरैले परम्परा र पात्रोको मान्यता हेरेर पूजाको समय निर्धारण गर्ने गरेका छन् ।
तिहारको चौथो दिनलाई विभिन्न समुदायले आआफ्नै परम्परा अनुसार मनाउँछन् । गाईपूजासँगै कतिपय ठाउँमा गोरु पूजा र गोवर्धन पूजा पनि गरिन्छ भने नेवार समुदायमा यही दिन म्हःपूजा गर्ने चलन छ । यसरी एउटै दिन विभिन्न परम्परा एकसाथ मनाइनु नेपाली संस्कृतिको विविधताको एउटा उदाहरण मानिन्छ ।
गाईलाई आमासरह मान्ने यो परम्परा पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको छ । घरका बालबालिकासमेत पूजामा सहभागी भई गाईको महत्त्व र त्यसप्रतिको आदरबारे सिक्ने अवसर पाउँछन् । यसले मानिस र पशुबीचको सम्बन्धलाई सम्मान र कृतज्ञताका रूपमा जोडिराखेको छ ।