ब्याङ्कक, अक्टोबर २५ — थाइल्यान्डकी रानी आमा सिरिकित कितियाकारा, जसले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको थाइल्यान्डी राजतन्त्रमा शान र आकर्षण ल्याइन् र कहिलेकाहीँ राजनीति समेत छुन पुगेकी थिइन्, ९३ वर्षको उमेरमा निधन भएको थाइल्यान्डको राजदरबारले शुक्रबार राति घोषणा गरेको छ।दरबारले जनाएको अनुसार रानी आमालाई सन् २०१९ देखि विभिन्न रोगका कारण अस्पतालमा राखिएको थियो। अक्टोबर १७ मा रक्त संक्रमण (bloodstream infection) भएपछि उनको अवस्था बिग्रियो र शुक्रबार राति निधन भयो।राजपरिवारका सदस्य र दरबारका कर्मचारीहरूको लागि एक वर्षको शोक अवधि घोषणा गरिएको छ। देशभरका सरकारी कार्यालयमा ३० दिनसम्म झण्डा आधा झुण्ड्याइनेछ, र नागरिकहरूलाई कालो वा सेतो पोशाक लगाएर श्रद्धा प्रकट गर्न अनुरोध गरिएको छ।

🇹🇭 आधुनिक थाई राजतन्त्रको पहिचान दिने रानी

रानी सिरिकितको जन्म सन् १९३२ मा भएको थियो — त्यसै वर्ष थाइल्यान्डले निरंकुश राजतन्त्रबाट संवैधानिक राजतन्त्रमा रूपान्तरण गरेको थियो। उनी थाइल्यान्डका फ्रान्सस्थित राजदूतकी छोरी थिइन्। पेरिसमा अध्ययन गर्दै गर्दा उनले भावी राजा भुमिबोल अदुल्यादेज सँग भेट भइन्।
“पहिलो भेटमा मलाई उनी मन परेनन्,” उनले BBC का लागि बनेको एक वृत्तचित्रमा भनेकी थिइन्, “तर पछि माया बस्यो।”

दुवैबीच सन् १९४९ मा सगाई र सन् १९५० मा विवाह भयो, जब सिरिकितको उमेर मात्र १७ वर्ष थियो।
अगामी सात दशकसम्म उनी राजपरिवारको केन्द्रमा रहिन् — आफ्नो सौन्दर्य, फैशन र समाजसेवाका कारण व्यापक रूपमा प्रशंसित भइन्। उनले फ्रान्सेली डिजाइनर पियरे बालमेन सँग सहकार्य गरी थाई सिल्कलाई विश्वमा चिनाउने काम गरिन्, जसले देशको परम्परागत बुनाइ उद्योग पुनर्जीवित गर्‍यो।

सन् १९५६ मा, जब राजा भुमिबोल केही समयका लागि भिक्षु बन्न मन्दिरमा बसेका थिए, सिरिकितले राजप्रतिनिधि (Regent) को रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेकी थिइन्।

💐 राष्ट्रकी “आमा”

सिरिकितलाई थाइल्यान्डमा “राष्ट्रकी आमा (Mother of the Nation)” भनेर सम्मान गरिन्छ। सन् १९७६ मा, उनको जन्मदिन अगस्ट १२ लाई आमाको दिवस र राष्ट्रिय बिदा घोषणा गरिएको थियो।

चार दशकभन्दा बढी समय उनी राजासँग ग्रामीण गाउँहरूमा भ्रमण गर्थिन्, जहाँ उनीहरूले गरिबका लागि स्वास्थ्य, शिक्षा र विकास कार्यक्रमहरू अघि बढाए। यी गतिविधिहरू देशको “रॉयल बुलेटिन” टेलिभिजनमा नियमित रूपमा प्रसारित गरिन्थे।

राजा भुमिबोलको २०१६ मा निधनपछि, उनका छोरा राजा महा वजिरालोङ्कोर्न (राम दशौं) सिंहासनमा बसेका थिए, र सन् २०१९ को राज्याभिषेकपछि सिरिकितको औपचारिक उपाधि “रानी आमा” राखियो।

⚖️ कहिलेकाहीँ राजनीति पनि छुन पुगेकी रानी

थाइल्यान्डको संविधानअनुसार राजतन्त्र राजनीति माथि रहन्छ, तर सिरिकित कहिलेकाहीँ राजनीतिक सन्देशहरू दिने गर्थिन्।

सन् १९९८ मा, उनले आफ्नो जन्मदिनको भाषणमा जनतालाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री चुआन लिक्पाईको समर्थन गर्न आग्रह गरिन्, जसले विपक्षीको सरकार फेर्ने योजनामा रोक लगायो।

पछि उनी राजतन्त्रवादी आन्दोलन “People’s Alliance for Democracy (PAD)” सँग सम्बद्ध देखिइन्, जसको आन्दोलनले थाक्सिन सिनावात्रासँग सम्बन्धित सरकारहरूलाई ढाल्न सहयोग गरेको मानिन्छ।
सन् २००८ मा, एक PAD प्रदर्शनकारीको अन्त्येष्टि कार्यक्रममा उनको उपस्थितिलाई राजतन्त्रको समर्थनको संकेतका रूपमा लिइयो।

🕊️ एक युगको अन्त्य

सन् २०१२ मा स्ट्रोक (घात) पछि सिरिकित सार्वजनिक जीवनबाट टाढा रहिन्।
उनको निधनले थाइल्यान्डको एक युग समाप्त भएको अनुभूति दिलाएको छ — त्यही युग जसमा उनी “ममतामयी रानी” को रूपमा चिनिइन्।

प्रधानमन्त्री अनुतिन चार्नवीराकुल ले सुरुवातमा मलेसियामा हुने ASEAN शिखर सम्मेलनमा आफ्नो सहभागिता रद्द गरेका थिए, तर पछि उनले कम्बोडियासँगको युद्धविराम समारोहमा भाग लिन, जहाँ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प पनि सहभागी हुने अपेक्षा छ, जाने घोषणा गरे।

थाइल्यान्डमा जहाँ राजपरिवारप्रति अत्यधिक श्रद्धा र कानुनी सुरक्षा (lese-majesty laws) कडा रूपमा लागू छन्, रानी आमाको निधनलाई गहिरो श्रद्धा र मौन सम्मानका साथ सम्झना गरिँदैछ।