त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (TIA) को भन्सार डेस्क अहिले प्रवासी नेपालीका लागि खुसीभन्दा बढी तनावको केन्द्र बनेको छ। विदेशबाट वर्षौँपछि घर फर्किँदा ल्याइएका सानातिना उपहार र व्यक्तिगत प्रयोगका सामानमा समेत मोटो रकम भन्सार शुल्क तिर्नुपरेपछि यात्रुहरूले आक्रोश पोखेका छन्।

मुख्य घटनाहरू:

सुनमा सास्ती: कतारबाट तीन वर्षपछि फर्किएकी एक महिलाले करिब १५ ग्राम सुनका गहना ल्याउँदा ३२ हजार रुपैयाँ राजस्व बुझाउनु परेको छ। प्रचलित नियमअनुसार महिलाले ५० ग्रामसम्म सुनका गहना (गहनाकै रूपमा) महसुल छुटमा ल्याउन पाउने व्यवस्था भए पनि भन्सार कर्मचारीले विभिन्न बहानामा शुल्क असुलेको उनको आरोप छ।

मोबाइलमा 'झट्का': दक्षिण कोरियाबाट फर्किएका अर्का एक युवाले आफ्नो व्यक्तिगत प्रयोगको मोबाइलमा ५० हजार रुपैयाँ कर तिर्नुपरेको घटना सार्वजनिक गरेका छन्। सरकारले श्रम स्वीकृति लिएर ६ महिनाभन्दा बढी विदेश बसेका नेपालीलाई दुईवटा मोबाइल (एक प्रयोग गरिरहेको र एक नयाँ) ल्याउन दिने निर्णय गरे पनि व्यवहारमा भने फरक दृश्य देखिएको छ।

के छ त कानुनी व्यवस्था?

नियमअनुसार विदेशबाट फर्किने यात्रुले पाउने सुविधाहरू निम्न छन्:

सुनका गहना: महिलाको हकमा ५० ग्राम र पुरुषको हकमा २५ ग्रामसम्म सुनका गहना ल्याउँदा भन्सार शुल्क लाग्दैन। तर, यो ढिक्का सुन वा सिक्काको हकमा लागू हुँदैन।

मोबाइल फोन: श्रम स्वीकृति लिएर वैदेशिक रोजगारीमा गई कम्तीमा ६ महिना काम गरेर फर्कनेहरूले दुईवटा मोबाइल ल्याउन पाउँछन्। अन्यको हकमा एक थान मोबाइलमा भन्सार छुट छ।

सामाजिक सञ्जालमा विरोधको लहर

सामाजिक सञ्जालमा "रेमिट्यान्स पठाउँदा 'हिरो', घर फर्किँदा 'चोर' जस्तो व्यवहार" भन्दै सरकारको आलोचना भइरहेको छ। कतिपय यात्रुले भन्सार प्रक्रियामा पारदर्शिता नभएको र कर्मचारीले नियमको गलत व्याख्या गरी दुःख दिने गरेको गुनासो गरेका छन्।

"मैले आफ्नै लागि ल्याएको सामान्य उपहारमा पनि यति धेरै कर तिर्नुपर्छ भने देश फर्कनुको के अर्थ?" - सामाजिक सञ्जालमा एक पीडित यात्रु।

सरकारी मौनता

भन्सार विभाग र विमानस्थल प्रशासनले यसबारे हालसम्म कुनै ठोस प्रतिक्रिया दिएको छैन। यद्यपि, भन्सार अधिकारीहरूले भने नियमविपरीत गहनाको सट्टा 'बिस्कुट' वा 'ढिक्का' सुनलाई गहनाको रूप दिएर ल्याउने प्रवृत्ति बढेकाले कडाइ गरिएको अनौपचारिक दाबी गर्दै आएका छन्।

भन्सार प्रक्रियालाई प्रविधिमैत्री र झन्झटमुक्त बनाउनुपर्ने माग गर्दै प्रवासी नेपालीहरूले नीतिगत स्पष्टता र कर्मचारीको मर्यादित व्यवहारको अपेक्षा गरेका छन्।