पुस २४, २०८२
नेपालको अमूल्य कला, संस्कृति र पुरातात्विक सम्पदाको अवैध ओसारपसार रोकथाम तथा संरक्षणका लागि नेपाल र संयुक्त राज्य अमेरिका बीच सांस्कृतिक सम्पत्ति सम्झौता (Cultural Property Agreement – CPA) औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएको छ। विगत चार वर्षदेखि निरन्तर छलफल र परामर्शपछि काठमाडौँमा सम्पन्न यो सम्झौतालाई नेपालको सांस्कृतिक पहिचान जोगाउने दिशामा ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ।
नेपालबाट चोरी भएका वा अवैध रूपमा विदेश पुर्याइएका पुरातात्विक तथा सांस्कृतिक महत्वका वस्तुहरूलाई अमेरिकामा प्रवेश गर्न नदिने, अवैध रूपमा पुगेका कलाकृतिहरूलाई स्वदेश फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया सहज बनाउने र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नैतिक तथा कानुनी सङ्ग्रहको अभ्यासलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य सम्झौताले लिएको छ।
सम्झौताका प्रमुख उद्देश्यहरूमा:
अवैध आयातमा रोक: चोरी वा अवैध रूपमा नेपालबाट लगिएका पुरातात्विक वस्तुहरूलाई अमेरिकामा भित्रिन नदिने।
सम्पदा फिर्ता प्रक्रिया सुदृढीकरण: अवैध रूपमा विदेश पुगेका नेपाली कलाकृतिहरू पहिचान गरी कानुनी रूपमा स्वदेश फिर्ता ल्याउने।
नैतिक सङ्ग्रहको प्रवर्द्धन: संग्रहालय र निजी सङ्कलकहरूलाई कानुनी र नैतिक ढंगले मात्र वस्तु सङ्ग्रह गर्न प्रेरित गर्ने।
सम्झौतामा:
अमेरिकी पक्षबाट नेपालका लागि अमेरिकी राजदूत डीन आर. थम्पसन
नेपाली पक्षबाट संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका सह–सचिव डा. सुरेश सुरस श्रेष्ठ ले हस्ताक्षर गरेका हुन्। कार्यक्रममा पुरातत्व विभागका वरिष्ठ अधिकारीहरूको विशेष उपस्थिति रहेको थियो।
यो सम्झौता केवल कानुनी दस्तावेज मात्र नभई नेपालको ऐतिहासिक गौरव र सांस्कृतिक पहिचान जोगाउने बलियो आधार हो। यसले नेपाल–अमेरिका कूटनीतिक सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सम्पदा संरक्षणका लागि साझा सुरक्षा संयन्त्र विकास गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, यसबाट भावी पुस्ताका लागि नेपाली कला र संस्कृतिको संरक्षण सुनिश्चित हुने विश्वास गरिएको छ।
यसैबीच, ३०४औँ पृथ्वी जयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवस २०८२ को अवसरमा नेपाली सेनाको पशुपति प्रसाद गण (बोक्से) र स्थानीय पालिकाहरूको संयुक्त आयोजनामा उदयपूरगढी–चौदण्डीगढी ऐतिहासिक पदयात्रा सुरु गरिएको छ।
प्रारम्भ मिति: २३ पौष २०८२ (७ जनवरी २०२६)
कुल दूरी: करिब ८५ किलोमिटर
अवधि: ५ दिन
यो पदयात्रा महाभारत श्रृङ्खला हुँदै उदयपुर जिल्लाका विभिन्न ऐतिहासिक क्षेत्र पार गर्दै चौदण्डीगढीसम्म पुग्नेछ।
ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण: एकीकरणकालीन गढी, किल्ला र पदमार्गहरूको संरक्षण तथा संवर्द्धन।
पर्यटन प्रवर्द्धन: उदयपूरगढी र चौदण्डीगढीलाई ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा प्रवर्द्धन।
राष्ट्रिय एकता र जनचेतना: नयाँ पुस्तामा इतिहास, भूगोल र राष्ट्रियताको चेतना जगाउँदै देशभक्तिको भावना अभिवृद्धि।
नेपाल–अमेरिका सांस्कृतिक सम्पत्ति सम्झौता र एकीकरण मार्गको पदयात्रा दुवै कार्यक्रमले नेपालको इतिहास, सम्पदा र राष्ट्रिय पहिचान संरक्षणमा समान उद्देश्य बोकेका छन्। एकातर्फ अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमार्फत सम्पदा फिर्ता र सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने प्रयास भइरहेको छ भने अर्कोतर्फ आन्तरिक रूपमा ऐतिहासिक पदमार्ग र गढीहरूको संरक्षणमार्फत राष्ट्रिय चेतना सुदृढ बनाइँदैछ।
नेपाल–अमेरिका सांस्कृतिक सम्पत्ति सम्झौताले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली सम्पदाको संरक्षणलाई नयाँ दिशा दिएको छ भने उदयपूरगढी–चौदण्डीगढी पदयात्राले राष्ट्रिय एकता र इतिहासप्रतिको सम्मानलाई जीवन्त बनाएको छ। यी दुवै पहलले नेपालको सांस्कृतिक र ऐतिहासिक पहिचानलाई वर्तमान पुस्ताबाट भावी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा हस्तान्तरण गर्ने बलियो आधार तयार गरेको देखिन्छ।
