@दिनेश सत्याल ( सौरभ ) नेपाली राजनीति यतिबेला अत्यन्तै तरल र जटिल मोडमा छ। यसै सन्दर्भमा राजनीतिक विश्लेषक सौरभले राखेका विचारहरूले नेपाली राजनीतिमा बढ्दो वैदेशिक हस्तक्षेप, प्रमुख राजनीतिक दलहरूको आन्तरिक विचलन र नयाँ पुस्ताको आगमनले सिर्जना गरेको स्पेसलाई गम्भीर रूपमा उठान गरेको छ। १. संसद् पुनःस्थापना र निर्वाचन: दुईवटा जोखिमपूर्ण बाटो सौरभका अनुसार संसद् पुनःस्थापना हुनु वा निर्वाचन हुनु दुवै नेपालको हितमा नदेखिन सक्छन्। * संसद् पुनःस्थापनाको जोखिम: यदि संसद् पुनःस्थापना भयो भने शक्ति फेरि उही पुराना र असफल पात्रहरूको हातमा पुग्नेछ, जसले देशलाई निकास दिनुको साटो यथास्थितिमा राख्नेछ। * निर्वाचन र नयाँ शक्तिको उदय: निर्वाचन भएमा एउटा नयाँ शक्ति त आउला, तर सौरभको आशङ्का छ कि त्यो शक्ति पनि नेपाली जनताको नियन्त्रणमा रहने छैन। यसले बाह्य शक्तिको इसारामा चल्ने नयाँ पात्रहरूको आगमनतर्फ सङ्केत गर्दछ। २. प्रमुख दलहरूमा वैदेशिक 'रिमोट कन्ट्रोल' सौरभले नेपालका दुई ठूला दलहरूको आन्तरिक लोकतन्त्र र महाधिवेशनको प्रक्रियामाथि कडा टिप्पणी गरेका छन्: * सत्ता र शक्ति समीकरण: एउटा पक्षले महाधिवेशन जितेको प्रसङ्गलाई उनले वैदेशिक शक्तिको सामु "आत्मसमर्पण" को परिणामका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। * नेतृत्वको निरीहता: अर्को दलको नेतृत्वको व्यक्तिगत र पारिवारिक मुद्दाहरू (बैंकक र सिङ्गापुरको प्रसङ्ग) लाई लिएर उनले नेतृत्व कतिसम्म विदेशीको दबाबमा छ भन्ने कुरा प्रष्ट पार्न खोजेका छन्। यसको अर्थ हो— हाम्रा निर्णयहरू काठमाडौँमा होइन, कतै बाहिरबाट निर्देशित भइरहेका छन्। ३. 'जेन-जी' (Gen-Z) पुस्ताको प्रभाव सौरभको विश्लेषणमा एउटा आशाको किरण 'जेन-जी' अर्थात् नयाँ पुस्ताप्रति देखिन्छ। उनले यो पुस्ताप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्नुका पछाडि निम्न कारणहरू देखिन्छन्: * मैदान खाली गराउनु: नयाँ पुस्ताले पुराना र स्थापित न्यारेटिभहरूलाई भत्काइदिएको छ। * खुला संवादको वातावरण: यो पुस्ताको सचेतता र पुराना प्रतिको वितृष्णाले गर्दा नै बौद्धिक समुदायलाई खुलेर आफ्ना कुरा राख्ने र नयाँ विकल्पबारे बहस गर्ने "स्पेस" प्राप्त भएको छ। ४. निष्कर्ष: राष्ट्रिय स्वाधिनताको चुनौती सौरभको समग्र निचोड यो हो कि— अहिले सत्तामा भएका हुन् वा सत्ता बाहिर रहेका प्रमुख शक्तिहरू, तिनीहरूमाथि नेपाली जनताको भन्दा बढी विदेशी शक्तिको प्रभाव छ। निर्वाचनलाई पनि विदेशीहरूले आफ्नो अनुकूलको नयाँ शक्ति स्थापित गर्ने हतियारका रूपमा प्रयोग गर्न खोजिरहेका छन्। निष्कर्षमा, सौरभको विश्लेषणले नेपाली राजनीतिमा "सार्वभौमसत्ता" जनताको हातमा साँच्चै छ कि छैन भन्ने गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। यसले नेपाली समाजलाई सचेत रहन र बाह्य शक्तिको प्रभावबाट मुक्त स्वदेशी नेतृत्वको खोजी गर्न प्रेरित गर्दछ।