✍️ सुनिल सिंह

काठमाडौं – इरानका एक वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारीले अमेरिका सँग कुनै प्रकारको वार्ता नभएको स्पष्ट पारेका छन्। उनले अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले योजनाबद्ध सैन्य आक्रमण स्थगित गर्नुको कारण कूटनीतिक प्रगति नभई इरानको सैन्य तथा आर्थिक दबाब रहेको बताएका छन्।इरानी समाचार एजेन्सीमार्फत सार्वजनिक गरिएको बयानमा ती अधिकारीले भने, “ट्रम्पसँग कुनै वार्ता भइरहेको छैन।” उनले अमेरिका द्वारा इरानको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण नगर्नु इरानको प्रतिरोध क्षमता (deterrence) बलियो बनेपछि सम्भव भएको दाबी गरे।यसअघि ट्रम्पले भने दुई देशबीच “उत्पादक र सकारात्मक वार्ता” भइरहेको दाबी गर्दै इरानका ऊर्जा केन्द्रहरूमा गर्ने भनिएको आक्रमण केही समयका लागि स्थगित गरेका थिए। उनले उक्त निर्णय वार्ताको प्रगतिमा आधारित रहेको बताएका थिए।तर इरानी पक्षले यसलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै भन्यो कि युद्ध सुरु भएदेखि विभिन्न मध्यस्थ देशमार्फत सन्देशहरू आदानप्रदान भए पनि इरानको अडान स्पष्ट रहेको छ। “हामी आवश्यक प्रतिरोध क्षमता हासिल नभएसम्म आफ्नो रक्षा जारी राख्छौं,” इरानी अधिकारीले बताएका छन्।उनले अमेरिकी निर्णयमा सैन्य कारण मात्र नभई आर्थिक दबाब पनि मुख्य कारक रहेको बताए। उनका अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजारमा बढ्दो दबाब र अमेरिकी बन्ड बजारमा देखिएको अस्थिरताले पनि ट्रम्पलाई पछि हट्न बाध्य बनाएको हो।इरानले थप चेतावनी दिँदै भनेको छ कि वर्तमान तनावले हर्मुज जलडमरू र अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा अस्थिरता कायम रहनेछ। “यस प्रकारको मनोवैज्ञानिक युद्धले न त हर्मुजको अवस्था सामान्य हुन्छ, न ऊर्जा बजार स्थिर हुन्छ,” उनले भने।यसबीच, ट्रम्पले इरानलाई ४८ घण्टाभित्र हर्मुज जलडमरू पुनः खोल्न चेतावनी दिएका थिए। अन्यथा, इरानका ऊर्जा केन्द्रहरू “पूर्ण रूपमा नष्ट गर्ने” चेतावनी दिएका थिए। सम्भावित आक्रमणको लक्ष्य प्राकृतिक ग्यासबाट सञ्चालित विद्युत् केन्द्रहरू हुन सक्ने अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूमा उल्लेख गरिएको छ।उक्त तथ्यांक अनुसार, इरानको करिब ८० प्रतिशत विद्युत् उत्पादन प्राकृतिक ग्यासमा आधारित छ। तेहरान नजिकको डामाभान्ड विद्युत् केन्द्र जस्ता ठूला संरचनाहरू सम्भावित लक्ष्यको सूचीमा रहेका छन्।सैन्य गतिविधि पनि निरन्तर जारी छ। इरानले इजरायलका विभिन्न क्षेत्रमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ भने खाडी क्षेत्रमा पनि ड्रोन र मिसाइल गतिविधि बढेको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स र साउदी अरेबियाले आफ्ना वायु रक्षा प्रणालीमार्फत ती आक्रमणहरू अवरुद्ध गरेको बताएका छन्।युद्धको प्रभाव समुद्री यातायात र तेल बजारमा समेत परेको छ। हर्मुज जलडमरू, जुन विश्वको प्रमुख तेल आपूर्ति मार्ग हो, त्यहाँको अवस्था तनावपूर्ण बनेको छ। तेलको मूल्य पनि बढ्दै ब्रेन्ट कच्चा तेल प्रति ब्यारेल ११० डलरभन्दा माथि पुगेको छ।यसबीच अमेरिका ले थप सैन्य तयारी स्वरूप क्षेत्रमा युद्धपोत र हजारौँ सैनिक तैनाथ गरेको छ। यद्यपि ती सैन्य बल प्रत्यक्ष युद्धमा प्रयोग हुनेबारे स्पष्ट जानकारी दिइएको छैन।हालको अवस्थामा अमेरिका र इरानबीच वार्ता भएको वा नभएको विषयमै विवाद देखिएको छ। एकातर्फ अमेरिका वार्ता भइरहेको दाबी गरिरहेको छ भने अर्कोतर्फ इरानले पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिरहेको छ।विश्लेषकहरूका अनुसार, यो अवस्थाले क्षेत्रीय तनाव अझ बढाउने सम्भावना रहेको छ र परिस्थिति अझै अत्यन्त अनिश्चित र संवेदनशील अवस्थामा रहेको छ।