काठमाडौं । कुनै पनि राजनीतिक आन्दोलनमा सडकमा उत्रिएर रगत बगाउने र बलिदान दिने एउटा पक्ष हुन्छ भने, त्यसको राप र तापबाट सत्ताको सिँढी चढ्ने अर्कै चतुर समूह। बंगलादेशमा हालै भएको 'जेनजी' (Gen Z) नेतृत्वको विद्यार्थी आन्दोलन र त्यसपछिको चुनावी परिदृश्यले यही तितो यथार्थलाई उजागर गरेको छ। बंगलादेशको पाठ: उत्साह सडकमा, शक्ति अर्कैको हातमा बंगलादेशमा झण्डै १४०० युवाहरूको सहादतपछि भएको राजनीतिक फेरबदलमा एउटा उदेकलाग्दो तथ्याङ्क सतहमा आएको छ। आन्दोलनको मुख्य जग मानिएका युवा र विद्यार्थीहरूको नयाँ शक्ति (नाहिद इस्लाम नेतृत्वको समूह) ले चुनावी प्रतिस्पर्धामा जम्मा ६ सिट मात्र हासिल गरेको देखिन्छ। यसको विपरीत, आन्दोलनको रापबाट सबैभन्दा बढी फाइदा परम्परागत र मुस्लिम कट्टरपन्थी मानिने दल बिएनपी (BNP) ले उठाएको छ, जसले २०९ सिटसहित वर्चस्व कायम गरेको छ। यसले के पुष्टि गर्छ भने: * सडक आन्दोलनले व्यवस्था बदल्न त सफल भयो, तर सत्ताको साँचो भने संगठित पुराना शक्तिहरूकै हातमा पुग्यो। * युवाहरूको भावना र बलिदानलाई राजनीतिक रूपमा 'क्यास' गर्न परम्परागत दलहरू सफल भए। नेपालको सन्दर्भ: भदौ २३ र स्वार्थको राजनीति नेपालमा पनि भदौ २३ को आन्दोलनलाई 'बंगलादेश मोडल' भन्दै व्यापक प्रचार गरियो। तर, आन्दोलनको समापनसँगै यसका भित्री पाटाहरू खुल्दै गएका छन्। जेनजीका नाममा सडकमा उतारिएका युवाहरू अहिले तितरवितर भएका छन्, तर त्यसको आडमा अर्कै समूहले राजनीतिक लाभ लिन खोजिरहेको देखिन्छ। विशेष गरी, जेलबाटै प्रधानमन्त्री बन्ने महत्वाकांक्षा राख्ने समूहले यस आन्दोलनलाई आफ्नो 'ढाल' बनाएको चर्चा राजनीतिक वृत्तमा छ। जेल प्रशासनको लेटर हेड अनाधिकृत रूपमा कब्जा गर्ने, पत्रको ड्राफ्ट आफैं तयार पार्ने र जेलरलाई जबरजस्ती हस्ताक्षर गराउने जस्ता अराजक गतिविधिले आन्दोलनको पवित्रतामाथि प्रश्न उठाएको छ। 'बंगलादेश मोडल' कि राजनीतिक विचलन? के बंगलादेश मोडल भनेको आन्दोलनकारी पाखा लाग्ने र कट्टरपन्थी वा स्वार्थ समूह हावी हुने प्रक्रिया मात्र हो? * अराजकताको जोखिम: स्पष्ट भिजन र संगठित नेतृत्व बिनाको आन्दोलनले सधैं लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँदैन। बरु, यसले झन् बढी अनुदारवादी र प्रतिगामी शक्तिलाई जन्म दिने खतरा रहन्छ। * बलिदान र लाभको खाडल: आन्दोलन गर्ने र बलिदान दिने एउटा वर्ग, तर त्यसको प्रतिफल 'सेटिङ' र अराजकतामार्फत अर्कै वर्गले लिने प्रवृत्तिले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ। निष्कर्ष: बंगलादेशको पछिल्लो चुनावी नतिजाले नेपालका आन्दोलनकारी शक्तिहरूलाई एउटा गम्भीर पाठ सिकाएको छ। भावनामा बगेर गरिने विध्वंसले अन्ततः पुराना र चतुर खेलाडीहरूलाई नै फाइदा पुर्‍याउँछ। नेपालमा पनि जेनजीको नाममा हुने आन्दोलन कतै स्वार्थ समूहको 'हतियार' मात्र त बनिरहेको छैन? यो आजको मुख्य प्रश्न हो।