✍️ सुनिल सिंह काठमाडौं – अमेरिका र इरानबीच हालै भएको भनिएको गोप्य वार्ताले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा नयाँ जिज्ञासा र अन्योलता सिर्जना गरेको छ। पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘१५ बुँदे योजना’ मार्फत इरानसँग सहमति नजिक पुगेको दाबी गरे पनि यसको स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।रम्भिक रूपमा इरानले यस्तो कुनै वार्ता भएको नै अस्वीकार गरेको थियो। इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बाघेर गालिबाफले ट्रम्पको दाबीलाई “फेक न्युज” भन्दै खारेज गरेका थिए। तर पछि इरानका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अप्रत्यक्ष रूपमा केही देशमार्फत सन्देश आदानप्रदान भएको स्वीकार गरे।जानकारी अनुसार, ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीबीच प्रत्यक्ष नभए पनि पाकिस्तान, इजिप्ट, कतार, टर्की र ओमान जस्ता देशमार्फत ‘ब्याकच्यानल’ वार्ता भएको बताइएको छ। यी वार्ताहरू मुख्यतः मध्यपूर्वमा बढ्दो तनाव नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले गरिएको जनाइएको छ।यसबीच ट्रम्पले इरानको ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएपछि वार्ताले गति लिएको विश्लेषण गरिएको छ। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत “इरानसँग सकारात्मक र उत्पादनशील वार्ता भएको” दाबी गर्दै आक्रमण स्थगित गरेका थिए।तर यो प्रक्रियामा स्पष्टता भन्दा बढी अन्योल देखिएको छ। इरानभित्रको राजनीतिक नेतृत्व कमजोर र विभाजित अवस्थामा रहेको बताइएको छ। इजरायलद्वारा गरिएका लक्षित आक्रमण र हत्या अभियानपछि इरानको शक्ति संरचना अस्थिर बनेको छ। राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियनलाई एकताका प्रतीकका रूपमा हेरिए पनि परमाणु वार्तामा अनुभवहीन मानिन्छ भने अन्य प्रभावशाली नेताहरूबीच शक्ति संघर्ष रहेको संकेत देखिएको छ। ट्रम्पले प्रस्तुत गरेको भनिएको ‘१५ बुँदे योजना’ पनि स्पष्ट छैन। उनले यसमा समावेश विषयहरूमा केवल सामान्य संकेत दिएका छन्। तीमध्ये • इरानले परमाणु हतियार नबनाउने • युरेनियम समृद्धिकरण (enrichment) बन्द गर्ने • क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम सीमित गर्ने • मध्यपूर्वमा शान्ति कायम गर्ने • हर्मुज जलडमरूमा संयुक्त नियन्त्रण गर्ने जस्ता प्रस्तावहरू रहेका बताइएको छ।विशेषज्ञहरूका अनुसार, युरेनियम समृद्धिकरण बन्द गर्ने प्रस्ताव सबैभन्दा विवादास्पद र कठिन बिन्दु हो। इरानले यसलाई आफ्नो सार्वभौमिक अधिकारको रूपमा लिँदै आएको छ र विगत दुई दशकदेखि यही विषयमा अमेरिका–इरानबीच विवाद चल्दै आएको छ।ट्रम्पले वार्ता सफल नभए थप सैन्य आक्रमण जारी रहने चेतावनी पनि दिएका छन्। उनले भनेका छन्, “यदि वार्ता असफल भयो भने हामी आक्रमण जारी राख्छौं।”यस सम्पूर्ण घटनाक्रमले अमेरिका–इरान सम्बन्ध अझ जटिल बनेको देखिन्छ। एकातिर वार्ता र कूटनीतिक प्रयास जारी छन् भने अर्कोतर्फ सैन्य दबाब पनि बढिरहेको छ।विश्लेषकहरूका अनुसार, हालको अवस्था “सहमति नजिक पुगेको जस्तो देखिने तर वास्तवमा अझै अनिश्चित” चरणमा रहेको छ। ‘१५ बुँदे योजना’ सार्वजनिक नभएसम्म यसको वास्तविक प्रभाव र सम्भावना स्पष्ट हुने छैन।