काठमाडौँ | आज वैशाख शुक्ल तृतीया, अर्थात् अक्षय तृतीया। नेपाली समाजमा आजको दिनको आफ्नै विशिष्ट धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व छ। विशेष गरी बढ्दो गर्मीको समयमा शरीरलाई शीतलता प्रदान गर्ने र परोपकारी भावना जागृत गर्ने उद्देश्यले सर्वत (शरबत) सेवन गर्ने र सर्वसाधारणलाई वितरण गर्ने परम्परा आज पनि उत्तिकै जीवन्त छ।  के छ त यसको शास्त्रीय र वैज्ञानिक आधार?  १. 'अक्षय' पुण्यको फल  'अक्षय' शब्दको अर्थ हुन्छ—जुन कहिल्यै नाश हुँदैन वा घट्दैन। धार्मिक मान्यताअनुसार यस दिन गरिने दान, पुण्य, जप र तपको फल कहिल्यै समाप्त हुँदैन र अनन्त रहने विश्वास गरिन्छ। शास्त्रमा 'भोकलाई अन्न र तिर्खाएकोलाई जल दान गर्नु सबैभन्दा ठूलो धर्म' मानिएको छ। पौराणिक प्रसङ्गहरूमा महाभारतकालमा युधिष्ठिरले भगवान् कृष्णलाई सातु र जल अर्पण गरेको कथाले पनि आजको दिनको महिमालाई उजागर गर्छ।  २. आयुर्वेद र स्वास्थ्यको दृष्टिकोण  वैज्ञानिक र आयुर्वेदको दृष्टिले अक्षय तृतीयाको दिन सर्वत पिउनु निकै स्वास्थ्यवर्धक मानिन्छ। वैशाखको प्रचण्ड गर्मीमा शरीरमा पानीको मात्रा कम हुन नदिन (डिहाइड्रेशनबाट बच्न) सर्वतले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।  * जौको सातु: अक्षय तृतीयामा विशेष गरी जौको सातु मिसाइएको सर्वत पिउने चलन छ। आयुर्वेदका अनुसार जौले शरीरको पित्त दोषलाई सन्तुलित राख्छ, पाचन प्रक्रिया सुधार गर्छ र शरीरलाई तत्काल ऊर्जा (Energy) प्रदान गर्छ।  ३. सामाजिक सद्भाव र मानवीय सेवा  अक्षय तृतीया केवल व्यक्तिगत पूजा वा उपवासको दिन मात्र होइन, यो सामाजिक सद्भावको दिन पनि हो। सार्वजनिक स्थलहरूमा बटुवाहरूलाई सर्वत खुवाउने परम्पराले समाजमा आपसी भाइचारा, करुणा र मानवीय सेवाको भावनालाई बलियो बनाउँछ। आफ्नो परम्परा र संस्कृतिलाई जोगाउँदै अर्काको तिर्खा मेटाउने यो कार्यले परोपकारको सन्देश प्रवाह गर्दछ।  निष्कर्ष  गर्मीको रापमा शरीरलाई शीतल राख्ने र मनमा पवित्रताको भाव जगाउने यो पर्वले स्वास्थ्य र मानवता दुवैलाई जोड्ने काम गर्छ। आजको दिन गरिने सानो सहयोगले पनि ठूलो पुण्य प्रदान गर्ने विश्वासका साथ सर्वत वितरण गर्ने कार्यले आजको दिनलाई अझ विशेष बनाएको छ।  (समय सूत्र डेस्क)