असार १, २०८३
वासिङ्टन/तेहरान
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग ऐतिहासिक सम्झौता भएको घोषणा गर्नुभएको छ। गत फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि भएको अमेरिका-इजरायल संयुक्त आक्रमणपछि सुरु भएको १०० दिनभन्दा लामो युद्धलाई यस सम्झौताले अन्त्य गर्ने बलियो संकेत गरेको छ। आगामी शुक्रबार दुई देशबीच यस सम्झौतामा औपचारिक हस्ताक्षर हुनेछ।
इरानको राजधानी तेहरानले पनि यस घोषणाको पुष्टि गर्दै नेपाली समय अनुसार सोमबार बिहानदेखि नै युद्धविराम लागू हुने जनाएको छ।
यस अप्रत्यक्ष वार्तामा मुख्य मध्यस्थकर्ताको भूमिका निभाएको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले आइतबार सामाजिक सञ्जाल 'एक्स' (X) मार्फत यो समाचार पहिलो पटक सार्वजनिक गर्नुभएको थियो। सरिफका अनुसार, लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा "सैन्य कारबाही स्थायी रूपमा बन्द गर्न" दुवै पक्ष सहमत भएका छन्।
लगत्तै राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल 'ट्रुथ सोसल' (Truth Social) मा लेख्नुभयो:
"इलामिक रिपब्लिक अफ इरानसँगको सम्झौता अब पूर्ण भएको छ।"
ट्रम्पका अनुसार यो सम्झौताले रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने 'हर्मुट जलडमरूमध्य' (Strait of Hormuz) लाई बिनाकुनै महसुल खुला गर्नेछ र अमेरिकी नौसेनाले लगाएको नाकाबन्दी पनि तत्काल हटाइनेछ। उनले 'द वासिङ्टन पोस्ट' लाई दिएको जानकारी अनुसार, यस सम्झौतामा उनी आफैं वा उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट हस्ताक्षर गर्ने योजना छ।
इरानी समाचार एजेन्सी 'मेहर' का अनुसार, प्रारम्भिक १४ बुँदे मस्यौदा सम्झौतामा निम्न विषयहरू समावेश छन्:
तत्काल युद्धविराम: लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाहीको पूर्ण र तत्काल अन्त्य।
नाकाबन्दी फुकुवा: ३० दिनभित्र अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा हटाउने।
सेना फिर्ता: इरान वरपरका क्षेत्रबाट अमेरिकी सेना फिर्ता गर्ने प्रतिबद्धता।
आर्थिक राहत: इरानी तेल बिक्रीमा लगाइएको प्रतिबन्ध निलम्बन गर्ने र अमेरिकामा रोक्का रहेको २४ अर्ब डलर बराबरको इरानी सम्पत्ति ६० दिनभित्र फुकुवा गर्ने।
परमाणु मुद्दा: सम्झौता भएको ६० दिनभित्र परमाणु सम्बन्धी विषयमा अन्तिम सहमति खोज्ने।
विशेष कुरा, इरानको मिसाइल कार्यक्रम र विभिन्न क्षेत्रीय प्रतिरोधी समूहहरूलाई उसको समर्थन सम्बन्धी संवेदनशील विषयहरूलाई यस पटक वार्ताको एजेन्डाबाट पूर्ण रूपमा हटाइएको छ।
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले राष्ट्रपति ट्रम्पको जन्मदिनकै अवसरमा यो अभूतपूर्व उपलब्धि हासिल भएको भन्दै बधाई दिनुभएको छ। त्यस्तै, उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यो युद्धविरामले मध्यपूर्वी क्षेत्रमा "नयाँ युग" को सुरुवात गर्ने विश्वास व्यक्त गर्दै भन्नुभयो, "हामी दृढताका साथ भन्न सक्छौं कि इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार प्राप्त गर्ने छैन।"
यस वार्तामा पाकिस्तानसँगै कतारले पनि मुख्य भूमिका खेलेको छ। कतारी विदेश मन्त्रालयले यस समझदारीलाई दिगो शान्ति र क्षेत्रीय आर्थिक वृद्धिका लागि एउटा "महत्त्वपूर्ण कदम" भनेको छ। कतारी प्रधानमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीले मध्यस्थतामा अमूल्य सहयोग पुर्याउने साउदी अरब र टर्कीको नेतृत्वलाई पनि विशेष धन्यवाद दिनुभएको छ।
यो ऐतिहासिक सम्झौतामा औपचारिक रूपमा आगामी जुन १९ (शुक्रबार) का दिन स्विट्जरल्याण्डमा हस्ताक्षर हुने कार्यक्रम तय भएको छ। युद्धका कारण विश्व बजार र ढुवानीमा परेको गम्भीर असर यो सम्झौतासँगै केही हदसम्म सामान्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।
