✍️ सुनिल सिंह

काठमाडौँ – पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन प्लेटफर्म तथा विभिन्न अनौपचारिक माध्यमहरूमा Balendra Shah (बालेन शाह) लाई नेपालका सबैभन्दा कान्छा प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्तुत गर्ने दाबीहरू व्यापक रूपमा फैलिरहेका छन्। तर, नेपालको राजनीतिक इतिहास र तथ्यांकहरूको अध्ययन गर्दा यस्तो दाबी पूर्ण रूपमा भ्रामक र असत्य रहेको देखिएको छ।बालेन शाह हाल काठमाडौँ महानगरपालिकाका निर्वाचित मेयर हुन्। उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचन जितेर लोकप्रियता हासिल गरेका हुन्। तर, उनी अहिलेसम्म नेपालको प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भएका छैनन्। त्यसैले उनलाई ‘सबैभन्दा कान्छा प्रधानमन्त्री’ भन्ने दाबी तथ्यसँग मेल खाँदैन।नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरमा प्रधानमन्त्री बन्ने व्यक्ति Jung Bahadur Rana हुन्। उनले सन् १८४६ मा भएको Kot Massacre पछि करिब २८ वर्षको उमेरमा सत्ता सम्हालेका थिए। त्यस घटनापछि उनले देशको शासन आफ्नो नियन्त्रणमा लिँदै राणा शासनको सुरुवात गरेका थिए, जुन नेपालमा लामो समयसम्म कायम रह्यो।त्यसैगरी, आधुनिक नेपालको राजनीतिक इतिहासमा पनि कम उमेरमा प्रधानमन्त्री बन्ने नेतामध्ये Surya Bahadur Thapa प्रमुख रूपमा चिनिन्छन्। उनी सन् १९६३ मा करिब ३५ वर्ष ८ महिनाको उमेरमा प्रधानमन्त्री बनेका थिए, जुन आधुनिक कालका हिसाबले निकै कम उमेर मानिन्छ।इतिहासकारहरूका अनुसार, नेपालमा प्रधानमन्त्री पदको विकासक्रम फरक–फरक राजनीतिक चरणहरूबाट गुज्रिएको छ। राणा शासनकालमा प्रधानमन्त्री नै देशको मुख्य शासक हुने व्यवस्था थियो भने प्रजातन्त्रपछि यो पद संविधानअनुसार सञ्चालन हुँदै आएको छ। यस्तो ऐतिहासिक सन्दर्भलाई बेवास्ता गर्दै गरिएको तुलना वा दाबीले वास्तविक तथ्यलाई विकृत बनाउने जोखिम हुन्छ।हाल सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने सामग्रीहरूमा तथ्य जाँच नगरी सूचना फैलाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। यस्ता भ्रामक सूचनाले आम नागरिकमा गलत बुझाइ सिर्जना गर्न सक्छ। विशेषगरी युवा पुस्तामाझ लोकप्रिय व्यक्तित्वहरूसम्बन्धी गलत दाबीहरू छिटो फैलिने गरेको देखिन्छ।राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन् कि कुनै पनि सार्वजनिक पद वा ऐतिहासिक उपलब्धि सम्बन्धी दाबी गर्दा प्रमाण र आधिकारिक स्रोतको आधार लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। अन्यथा, यसले गलत सूचना (misinformation) फैलाउने खतरा बढाउँछ।यस सन्दर्भमा स्पष्ट रूपमा भन्न सकिन्छ कि Balendra Shah नेपालका सबैभन्दा कान्छा प्रधानमन्त्री होइनन्। नेपालको इतिहासअनुसार उक्त उपाधि Jung Bahadur Rana लाई नै जान्छ, जसले करिब २८ वर्षको उमेरमा सत्ता सम्हालेका थिए।यसैले, सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका दाबीहरूलाई सत्य ठान्नु अघि इतिहास र प्रमाणको आधारमा पुष्टि गर्नु आवश्यक देखिन्छ।