✍️ सुनिल सिंह काठमाडौं – चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो चौमासिक अवधिसम्म नेपालले करिब ११ खर्ब रुपैयाँ बराबरको व्यापार घाटा बेहोरेको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार फागुन मसान्तसम्म मुलुकको कुल वैदेशिक व्यापार उल्लेखनीय रूपमा बढे पनि घाटा झन् फराकिलो बनेको छ।विभागका अनुसार, उक्त अवधिमा कुल वैदेशिक व्यापार १४ खर्ब ४० अर्ब ३६ करोड २२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसमध्ये १२ खर्ब ८९ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ भने १ खर्ब ९१ अर्ब ११ करोड २० लाख रुपैयाँको निर्यात भएको छ। यसरी समग्रमा १० खर्ब ९८ अर्ब १३ करोड ८२ लाख रुपैयाँ व्यापार घाटा भएको देखिन्छ।

📊 आयात–निर्यात दुवैमा वृद्धि

गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यस वर्ष आयात १२.५४ प्रतिशत र निर्यात २९.८३ प्रतिशत ले बढेको छ। यद्यपि, निर्यातको वृद्धि दर उच्च भए पनि आयातको ठूलो परिमाणका कारण व्यापार घाटा नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन।

🌏 भारत र चीनसँग उच्च घाटा

नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापार घाटा भारतसँग देखिएको छ। आठ महिनामा भारतसँग मात्रै ५ खर्ब ६७ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ घाटा भएको छ। यस अवधिमा भारतबाट ७ खर्ब २४ अर्ब ६ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ भने १ खर्ब ५६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको छ।त्यस्तै, चीनसँगको व्यापारमा पनि ठूलो असन्तुलन देखिएको छ। चीनबाट २ खर्ब ७५ अर्ब ६६ करोड ७० लाख रुपैयाँको आयात हुँदा निर्यात भने केवल ९८ करोड ३३ लाख रुपैयाँ मात्रै भएको छ, जसका कारण २ खर्ब ६४ अर्ब ६८ करोड ३६ लाख रुपैयाँ घाटा भएको छ।अर्जेन्टिना, संयुक्त अरब इमिरेट्स र इन्डोनेसियासँग पनि नेपालले उल्लेखनीय व्यापार घाटा बेहोरेको छ।

🌍 केही मुलुकसँग नाफा

यद्यपि, केही देशहरूसँग नेपालको व्यापार नाफामा रहेको छ। रोमानिया, नर्वे, आइसल्याण्ड, नाइजर, इराक र केन्यासँग व्यापार नाफा देखिएको छ। रोमानियासँग ५० करोड ६५ लाख रुपैयाँ, नर्वेसँग ३ करोड ३३ लाख रुपैयाँ र आइसल्याण्डसँग २ करोड ५७ लाख रुपैयाँ नाफा भएको छ।

⛽ पेट्रोलियम आयात उच्च

आयाततर्फ सबैभन्दा ठूलो हिस्सा पेट्रोलियम पदार्थले ओगटेको छ। आठ महिनामा ८२ अर्ब १० करोड रुपैयाँको डिजेल ४३ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँको पेट्रोल ३७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको एलपी ग्यास आयात गरिएको छ। त्यस्तै, ८१ अर्ब १८ करोड रुपैयाँको कच्चा भटमास तेल, २९ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँको स्मार्टफोन, ३६ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँको फलामजन्य वस्तु, २३ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँको सुन र १८ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँको चाँदी आयात भएको छ।

📦 निर्यातमा भटमास तेल अग्रस्थानमा

निर्याततर्फ भटमास तेल प्रमुख वस्तुका रूपमा देखिएको छ। यस अवधिमा ७५ अर्ब ७७ करोड ४१ लाख रुपैयाँ बराबरको भटमास तेल निर्यात भएको छ। यससँगै ९ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँको अलैँची ६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँको कार्पेट ६ अर्ब २० करोड रुपैयाँको सूर्यमुखी तेल ४ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँको पाम तेल निर्यात भएको छ।

📉 निष्कर्ष

विश्लेषकहरूका अनुसार, आयातमा अत्यधिक निर्भरता र सीमित निर्यात क्षमता नेपालको व्यापार घाटा बढ्नुको मुख्य कारण हो। उत्पादन वृद्धि, निर्यात प्रवर्द्धन र आयात प्रतिस्थापनका प्रभावकारी नीति नल्याएसम्म यस्तो घाटा घटाउन कठिन हुने देखिन्छ।