@एस.आचार्य ,काठमाडौँ  नेपालको राजधानी काठमाडौँ पुनः एकपटक विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहरको सूचीमा पहिलो नम्बरमा परेको छ। विश्वका प्रमुख सहरहरूको वायु गुणस्तर मापन गर्ने 'Live AQI+' को पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार, आज मार्च ९ का दिन काठमाडौँको वायु गुणस्तर सूचकाङ्क (AQI) १८९ पुगेको छ। यो स्तर स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले "अत्यन्तै अस्वस्थकर" मानिन्छ। प्रदूषणको वर्तमान अवस्था विश्वका प्रमुख १० प्रदूषित सहरहरूको सूचीमा दक्षिण एसियाली सहरहरूको बाहुल्यता देखिएको छ। जसमा काठमाडौँ १८९ अंकसहित पहिलो स्थानमा छ भने बंगलादेशको ढाका (१७३) दोस्रो र भारतको कोलकाता (१६९) तेस्रो स्थानमा रहेका छन्। यस्तै इटालीको मिलान, भारतको दिल्ली र दक्षिण कोरियाका सहरहरू पनि उच्च प्रदूषणको चपेटामा देखिएका छन्। नेपाली समाजमा यसको प्रभाव र जोखिम वायु प्रदूषण केवल तथ्याङ्कको विषय मात्र नभएर यो हरेक नेपालीको भान्सा र फोक्सोसम्म पुगिसकेको छ। १८९ AQI हुनुको अर्थ हामीले फेर्ने हरेक सासमा धुलोका सूक्ष्म कणहरू सिधै रगतमा मिसिनु हो। यसले निम्न समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ: * तत्काल देखिने असर: आँखा पोल्ने, घाँटी खसखस हुने, टाउको दुख्ने र खोकी लाग्ने। * दीर्घकालीन असर: फोक्सोको क्यान्सर, मुटुको रोग, दम (Asthma) र मस्तिष्कघात (Stroke) को जोखिम। * बालबालिका र वृद्धवृद्धामा जोखिम: बालबालिकाको फोक्सोको विकासमा अवरोध आउने र वृद्धवृद्धाहरूको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुने। अहिलेको अवस्थामा के गर्ने? काठमाडौँको आकाश धुम्मिएको यो समयमा नागरिकहरू आफैँ पनि सचेत हुन जरुरी छ: १. मास्कको अनिवार्य प्रयोग: साधारण कपडाको मास्कभन्दा N95 वा पिएम २.५ (PM 2.5) फिल्टर गर्ने मास्क प्रयोग गर्नुहोस्। २. बाहिर ननिस्कने: विशेषगरी बिहान र बेलुकाको समयमा प्रदूषणको तह उच्च हुने भएकाले जगिङ वा व्यायामका लागि बाहिर नजानुहोस्। ३. घरभित्रको सावधानी: घरका झ्यालढोका बन्द राख्ने र घरभित्र अगरबत्ती वा धुवाँ आउने वस्तुहरू नबाल्ने। ४. फोहोर नजलाउने: प्लास्टिक वा अन्य फोहोर बाल्दा निस्कने विषालु धुवाँले प्रदूषणलाई अझ भयावह बनाउँछ। सरकार र सम्बन्धित निकायले सवारी साधनको उत्सर्जन परीक्षण र सडकको धुलो नियन्त्रणमा तत्काल कदम चाल्नुपर्ने देखिएको छ। यदि समयमै सावधानी अपनाइएन भने काठमाडौँ बस्न अयोग्य सहर बन्ने खतरा विज्ञहरूले औंल्याएका छन्।