जेनेभा — रूस, यूक्रेन र अमेरिकाबीचको शान्ति वार्ता जेनेभामा मंगलबार र बुधबार सम्पन्न भए पनि कुनै ठोस प्रगति हासिल हुन सकेको छैन। वार्ता रूसको यूक्रेनमाथि जारी युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यका लागि आयोजना गरिएको थियो।ती त्रिपक्षीय बैठकमा ब्रिटेन, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीका अधिकारीहरूले पनि साइडलाइन वार्ता गरेका थिए। वार्ता मंगलबार साँझसम्म चल्यो भने बुधबार केवल दुई घण्टा मात्र चलेको थियो। यसले वार्ताको जटिलता र संवेदनशीलतालाई देखाएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।अमेरिकी प्रतिनिधि Steve Witkoffले वार्तापूर्व सकारात्मक अपेक्षा व्यक्त गरेका थिए, तर रूसका मुख्य वार्ताकार Vladimir Medinsky र यूक्रेनका राष्ट्रपति Volodymyr Zelenskyले वार्ता “कठिन” रहेको बताएका छन्।

सैन्य विषयमा सिमित प्रगति

यूक्रेनी कूटनीतिक स्रोतका अनुसार केही सैन्य विषयहरूमा प्रगति भएको छ, जस्तै अग्रिम रेखा र सम्भावित संघर्षविराम निगरानी प्रणालीको व्यवस्थापन। यूक्रेनी वार्ताकार Rustem Umerovले वार्ता “सघन र महत्वपूर्ण” रहेको तर यसबारे विवरण खुलाउन नसकिने बताएका छन्। उनले भने, “यो जटिल कार्य हो जसका लागि सबै पक्षबीच सहमति र पर्याप्त समय आवश्यक पर्छ।”

भूपरिसरको विवाद भने अझै टुंगो छैन

सबैभन्दा ठूलो बाधा भनेको भूपरिसरको विषय हो। मस्को पूर्वी डोन्बास क्षेत्रमा पूर्ण नियन्त्रण चाहन्छ—जसमा डोनेट्स्क र लुहान्स्क क्षेत्र पर्दछन्—तर कीवले यसलाई निरन्तर अस्वीकृत गर्दै आएको छ। यूक्रेनी पक्षका अनुसार उक्त क्षेत्रमा सम्झौता गर्नु भनेको आफ्नो सार्वभौमिकता गुमाउनु हुनेछ र अर्को आक्रमणको जोखिम बढाउनु हुनेछ। राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले यसलाई १९३८ को म्युनिख सम्झौताको सन्दर्भसँग तुलना गरेका छन्, जब युरोपेली शक्तिहरूले हिटलरलाई सुडेटेनल्याण्ड कब्जा गर्न अनुमति दिएका थिए।

झापोरिजिया आणविक ऊर्जा केन्द्र विवाद

जेनेभामा अर्को संवेदनशील विषय झापोरिजिया आणविक ऊर्जा केन्द्रको स्थिति रहेको थियो। युरोपकै ठूलो ऊर्जा केन्द्र मार्च २०२२ देखि रूसी नियन्त्रणमा छ। यूक्रेनले यसलाई फिर्ता लिन चाहन्छ भने अमेरिकासँग साझा नियन्त्रणको प्रस्ताव राखेको छ—तर मस्कोले यसलाई स्वीकार गर्ने सम्भावना न्यून छ।

कूटनीतिक दबाब र युरोपेली सहभागिता

युरोपेली प्रतिनिधिहरूले अमेरिकी नेतृत्वमा भइरहेको वार्तामा औपचारिक भूमिका पाउन संघर्ष गरे, तर जेलेन्स्कीले युरोपेली सहभागिता कुनै पनि अन्तिम सम्झौताका लागि अनिवार्य भएको बताएका छन्। अर्कोतर्फ, अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trumpले वार्तामा भएको ठहरावप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै यूक्रेनलाई “छिटो टेबलमा आउन” आग्रह गरेका थिए। जेलेन्स्कीले भने, “सिर्फ यूक्रेनलाई सम्झौता गर्न भनिनु न्यायपूर्ण छैन।”रूस र यूक्रेनका प्रतिनिधिहरू जनवरीमा अबू धाबीमा अमेरिकी मध्यस्थतामा भएको वार्ता पछि भेटेका थिए, जसले केही महिनापछि पहिलो बन्दी आदानप्रदानको बाटो खोल्यो। जेनेभा बैठकपछि जेलेन्स्कीले अर्को बन्दी आदानप्रदान हुन सक्ने संकेत दिएका छन्।

मानवीय प्रभाव

मस्कोको पूर्ण पैमानेको आक्रमणको चौथो वार्षिकताका अवसरमा, युद्धले अझै गम्भीर मानवीय संकट सिर्जना गरिरहेको छ। दशौं हजार सैनिक र नागरिक घाइते भएका छन्, लाखौं यूक्रेनी विस्थापित भएका छन्, र दैनिक हवाई आक्रमणले जनजीवनलाई प्रभावित गरिरहेको छ।

भावी सम्भावना

केही कठिनाइका बाबजुद, मस्कोका वार्ताकार मेडिन्स्कीले वार्ता “व्यावसायिक” रहेको बताए र छिट्टै अर्को बैठक हुने संकेत दिए। दुबै पक्ष वार्ता जारी राख्न इच्छुक देखिन्छन्, तर भूपरिसर नियन्त्रण, सुरक्षा ग्यारेन्टी र सैन्य व्यवस्थापनमा ठूलो मतभेद छ।विश्लेषकहरूका अनुसार यी अन्तरलाई पुल गर्न दीर्घकालीन कूटनीति, युरोपेली सहभागीहरूलाई समावेश गर्नु र यूक्रेनका सुरक्षा तथा सार्वभौमिकताको सुनिश्चितता गर्नु आवश्यक छ।