कपिलवस्तु | समय सुत्र मिडिया नेपालको पुरातात्विक इतिहासमा एउटा ठूलो सफलता हात लागेको छ। प्राचीन शाक्य राज्यको राजधानी तिलौराकोटमा उत्खननका क्रममा नेपालकै पहिलो 'एप्साइडल' (अर्धवृत्ताकार) बौद्ध मन्दिर फेला परेको छ। यो खोजले नेपालमा प्राचीन बौद्ध इतिहासको नयाँ तथ्य उजागर गर्नुका साथै तिलौराकोटलाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गराउने अभियानमा ठूलो टेवा पुग्ने देखिएको छ। के हो 'एप्साइडल' मन्दिर र यसको महत्व? पुरातात्विक विज्ञहरूका अनुसार यो शैलीको मन्दिर प्राचीन वास्तुकलाको अनुपम नमुना हो। यसअघि यस्ता संरचनाहरू भारतका केही स्थानमा मात्र फेला परेका थिए। तिलौराकोटमा यसको उपस्थिति हुनुले यो क्षेत्र प्राचीन कालदेखि नै बौद्ध दर्शन र सभ्यताको एउटा प्रमुख केन्द्र रहेको प्रमाणित गर्दछ। "यो खोज हाम्रो गौरव हो। यसले बुद्धकालीन इतिहासलाई अझ स्पष्ट र वैज्ञानिक रूपमा बुझ्न मद्दत पुर्याएको छ।" – उत्खननमा संलग्न विज्ञको भनाइ। विश्व सम्पदा सूचीको यात्रा अब सहज नेपाल सरकारले तिलौराकोटलाई युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा राख्न लामो समयदेखि पहल गरिरहेको छ। यो नयाँ प्रमाण भेटिएपछि तिलौराकोटको ऐतिहासिक र पुरातात्विक मूल्य विश्वस्तरमा अझ बढ्ने विश्वास गरिएको छ। यो मन्दिर फेला परेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको आकर्षण समेत बढ्ने निश्चित छ। मुख्य हाइलाइट्स: * ऐतिहासिक उपलब्धि: नेपालमा पहिलो पटक अर्धवृत्ताकार (Apsidal) शैलीको बौद्ध मन्दिरको अवशेष फेला। * तिलौराकोटको पुनर्जन्म: उत्खननले प्राचीन शाक्य राजधानीको वैभवलाई पुनः विश्वसामु ल्याएको। * पर्यटनमा टेवा: लुम्बिनी पछिको महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य बन्ने निश्चित। * पुरातत्व विभागको सक्रियता: थप अनुसन्धान र संरक्षणका लागि विशेष टोली परिचालन।