अबु धाबी,  विश्वभर करीब तीन मिलियन मानिसहरू मल्टिपल स्केलेरोसिस (MS) नामक रोगसँग संघर्ष गरिरहेका छन्। यो रोगमा प्रतिरक्षा प्रणालीले स्नायु कोशिकाहरूलाई घेर्ने सुरक्षात्मक आवरण (myelin sheath) माथि आक्रमण गर्छ, जसले क्रमिक रूपमा अपाङ्गता बढाउँछ।UAE ले हालै पहिलोपटक MS बिरामीहरूमा स्टेम सेल प्रत्यारोपण (stem cell transplant) गर्ने कार्य सुरु गरेको छ। प्रारम्भिक नतिजाहरू उत्साहजनक देखिएका छन्। उपचार पछि १२ महिनामा केही बिरामीहरूको अपाङ्गता स्कोरमा सुधार देखिएको छ र कुनै बिरामीको अवस्था बिग्रिएको छैन।Yas Clinic Khalifa City का डा. रुकिया मिरले भनिन्, “यो परिणामले हामीलाई निकै उत्साहित तुल्यायो। यद्यपि दीर्घकालीन अनुगमन अझै आवश्यक छ। MS जस्तो रोगमा, जहाँ अपाङ्गता समयसँगै बढ्ने गर्छ, उपचार पछि कुनै बिरामीको अवस्था बिग्रिनु नपर्नु विशेष महत्व राख्छ।”

उपचार विधि र सुरक्षा

UAE मा प्रयोग भएको उपचार Autologous Haematopoietic Stem Cell Transplantation (AHSCT) हो। यसमा बिरामीको बोनी म्यारोबाट स्टेम सेल सङ्कलन गरेर, बिरामीलाई रसायन उपचार (chemotherapy) दिई प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पुनः निर्माण गरिन्छ। यसले स्नायु कोशिकाहरूमा हुने प्रतिरक्षा आक्रमण रोक्न मद्दत पुर्‍याउँछ।डा. मिरका अनुसार, १९९० दशकमा AHSCT उच्च जोखिमको मानिन्थ्यो, तर अहिले अनुभव भएका केन्द्रहरूमा मृत्यु दर १ प्रतिशत भन्दा कम छ। बिरामी छनोट, सुरक्षित तयारी, र समुचित सहायक उपचारले यसको सुरक्षा बढाएको छ।

सम्भावित प्रभाव

यो उपचार मुख्यतया Relapsing-Remitting MS (RRMS) भएका बिरामीहरूका लागि उपयुक्त छ, जहाँ रोगको बिग्रँदै जाने प्रक्रिया स्थिर रहन्छ र बिरामीले समय–समयमा सुधार देखाउँछन्।प्रोफेसर नील स्कोल्डिङ (University of Bristol) ले भने, “MS को प्रगतिशील अपाङ्गतालाई रोक्ने वर्तमान कुनै उपचार छैन। स्टेम सेल उपचारले ठूलो प्रगति दिन सक्छ। यदि यसले कार्यकारी रूपमा प्रभाव देखायो भने ठूलो संख्यामा बिरामीहरूको जीवन सुधार हुनेछ।”अर्को अनुसन्धानकर्ता, प्रोफेसर स्टेफानो प्लुचिनो (University of Cambridge) ले न्युरल स्टेम सेल प्रयोग गरेर MS बिरामीहरूमा परीक्षण गरेका छन्। १२ महिनाको अनुगमनमा बिरामीहरूको अवस्था स्थिर रह्यो र मस्तिष्कको संरचना संरक्षण भएको संकेत देखियो।यो उपचार विधि Induced Pluripotent Stem Cells मार्फत पनि सम्भव छ, जसमा वयस्क कोशिकालाई स्टेम सेल जस्तो व्यवहार गराइन्छ। यसमा नैतिक चुनौतीहरू कम छन् र धेरै प्रकारका कोशिकामा परिणत गर्न सकिन्छ।

निष्कर्ष

UAE मा MS बिरामीहरूमा गरिएको पहिलो स्टेम सेल उपचारले स्थिरता र सुधारको संकेत देखाएको छ। दीर्घकालीन परिणाम र थप अध्ययनले यसलाई पूर्ण रूपमा विश्वसनीय उपचार विकल्प बनाउने सम्भावना छ।