माघ ९, २०८२
काठमाडौं । नेपालको राजधानी काठमाडौंको महाराजगन्जमा अवस्थित अमेरिकी दूतावास आफ्नो विशाल संरचना र उच्च सुरक्षाका कारण सधैं चर्चामा रहने गर्छ। कतिपयले यसलाई दक्षिण एसियाकै शक्तिशाली कुटनीतिक अखडाको रूपमा पनि हेर्ने गर्छन्। साना देशहरूमध्ये पर्ने नेपालमा अमेरिकाले यति ठूलो लगानीमा दूतावास बनाउनुको मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
१. रणनीतिक भौगोलिक अवस्थिति (Strategic Location)नेपाल विश्वका दुई उदीयमान शक्ति राष्ट्रहरू—चीन र भारतको बीचमा अवस्थित छ। विशेषगरी चीनसँगको लामो सीमाना र तिब्बत मामिलामा अमेरिकाको चासो सधैं उच्च रहने गर्छ। यो क्षेत्रको राजनीतिक गतिविधि सूक्ष्म रूपमा नियाल्नका लागि काठमाडौं एक सुरक्षित र रणनीतिक 'वाचटावर' जस्तै हो।
२. क्षेत्रीय सुरक्षा र इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिअमेरिकाले आफ्नो इन्डो-प्यासिफिक रणनीति (IPS) अन्तर्गत नेपाललाई एक महत्त्वपूर्ण साझेदार मान्दै आएको छ। दक्षिण एसियामा बढ्दो चिनियाँ प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्न र यस क्षेत्रको सुरक्षा स्थिरता कायम गर्न अमेरिकाले काठमाडौंमा आफ्नो बलियो उपस्थिति देखाउन खोजेको विश्लेषण गरिन्छ।
३. ठूला विकास परियोजनाहरूको व्यवस्थापन (MCC र USAID)नेपालमा अमेरिकी सहयोग नियोग (USAID) का ठूला परियोजनाहरू र पछिल्लो समय लागू भएको MCC (Millennium Challenge Corporation) जस्ता ठूला अनुदान सम्झौताहरूको व्यवस्थापन र अनुगमनका लागि पनि ठूलो जनशक्ति र पूर्वाधार आवश्यक पर्छ। यस्ता आर्थिक र सामाजिक परियोजनाहरू सञ्चालन गर्न दूतावासभित्रै धेरै विभागहरू राखिएका छन्।
४. उच्च सुरक्षा मापदण्ड (Security Standards)सन् १९९८ मा केन्या र तान्जानियाका अमेरिकी दूतावासहरूमा भएका बम विस्फोटपछि अमेरिकाले विश्वभरका आफ्ना दूतावासहरूलाई 'अत्यधिक सुरक्षित' बनाउने नीति लियो। काठमाडौंको दूतावास पनि सोही 'स्ट्यान्डर्ड' अनुसार बनाइएको हो, जसमा भूकम्प प्रतिरोधात्मक क्षमता र आधुनिक सुरक्षा प्रविधिको उच्चतम प्रयोग गरिएको छ।
५. मानवीय सहायता र विपद् व्यवस्थापननेपाल प्राकृतिक विपद् (विशेषगरी भूकम्प) को उच्च जोखिममा रहेको देश हो। विपद्का बेला उद्धार कार्य र मानवीय सहायता तत्काल परिचालन गर्न सकियोस् भन्ने उद्देश्यले पनि दूतावासमा आवश्यक सामग्री र प्राविधिक टोलीका लागि ठूलो ठाउँ छुट्याइएको छ।
तथ्य: काठमाडौंको अमेरिकी दूतावास नेपालको सबैभन्दा ठूलो कुटनीतिक नियोग मात्र होइन, यो वास्तुकला र वातावरणीय दृष्टिले पनि निकै आधुनिक मानिन्छ।
